Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący zasiedzenia służebności związanej z infrastrukturą przesyłową

W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok dotyczący zasiedzenia służebności związanej z infrastrukturą przesyłową (Wyrok z 2.12.2025, sygn. akt P 10/16). Trybunał Konstytucyjny uznał, że dotychczasowa wykładnia Sądu Najwyższego kreująca nową instytucję prawa rzeczowego – służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu, z prawem do jej zasiedzenia przed 3.08.2008 r. jest zbyt daleko idąca. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przedsiębiorcy przesyłowi ani Skarb Państwa nie mogli posiadać służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed datą wejścia w życie przepisów regulujących tę instytucję (tj. przed 3 sierpnia 2008 r.), a więc nie mogli tego prawa zasiedzieć.  

To orzeczenie ma duże znaczenie dla właścicieli działek, na których stoją słupy, przebiegają linie energetyczne czy inne instalacje przesyłowe. Przez lata, przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie możliwości zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającą treści służebności przesyłu (przed powstaniem tego prawa), aby uzyskać i potwierdzić korzystanie z gruntu dla potrzeb umieszczenia urządzeń przesyłowych. W ten sposób, zasadniczo bezkosztowo lub dość niskim kosztem, przedsiębiorstwa energetyczne legalizowały korzystanie z cudzych gruntów. TK wskazał, że taka praktyka nie miała oparcia w przepisach prawa, co podważa dotychczasową linię orzeczniczą Sądu Najwyższego (i wydanych na jego orzeczeniach wyrokach) i otwiera drogę do ponownej oceny prawidłowości zasiedzenia nieruchomości dla potrzeb umieszczenia urządzeń przesyłowych.

W praktyce wyrok Trybunału Konstytucyjnego oznacza to, że:

• nie jest możliwe stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej na warunkach służebności przesyłu przed datą 3 sierpnia 2008 r., termin do zasiedzenia może biec dopiero od 3 sierpnia 2008 r., co oznacza, że zasiedzenie służebności przesyłu dla urządzeń przesyłowych wybudowanych przed 3 sierpnia 2008 r. może najwcześniej odbyć się w dniu 3 sierpnia 2028 r. (dla zasiedzenia w tzw. dobrej wierze) lub w dniu 3 sierpnia 2038 r. (dla zasiedzenia w tzw. złej wierze).
• Jeżeli toczy się postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej na warunkach służebności przesyłu przed datą 3 sierpnia 2008 r. – postępowanie takie powinno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
• W przypadku postępowań o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej na warunkach służebności przesyłu zakończonych prawomocnym wyrokiem – możliwe jest wznowienie postępowania w tej sprawie w celu stwierdzenia, że do zasiedzenia nie doszło.

Najistotniejszą konsekwencją wydanego wyroku są kwestie finansowe – wskutek bowiem uznania, że nie jest i nie było możliwe zasiedzenie służebności gruntowej na warunkach służebności przesyłu dla urządzeń przesyłowych umieszczonych na gruncie przed 3 sierpnia 2008 r., należy zbadać czy wskutek upadku wyroku o stwierdzenie zasiedzenia nie jest należne wynagrodzenie właścicielowi gruntu z tytułu m.in:

• bezumownego korzystania z gruntu – często przedsiębiorstwa przesyłowe nie mają innego tytułu poza wyrokiem stwierdzającym zasiedzenie;
• wynagrodzenia tytułem rekompensaty za obniżenie wartości nieruchomości;
• wynagrodzenia za korzystanie z gruntu za ustanowienie służebności przesyłu (tej właściwej).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. ma także znaczenie dla operatorów telekomunikacyjnych, którzy korzystają z cudzych gruntów w celu podwieszenia kabli, linii czy posadowionych słupów, przed 3 sierpnia 2008 r. Skoro Trybunał Konstytucyjny uznał, że w tamtym okresie nie istniała podstawa prawna do zasiedzenia służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu, to podobna ocena może dotyczyć również infrastruktury telekomunikacyjnej instalowanej bez stosownej umowy. W praktyce oznacza to, że właściciele takich nieruchomości mogą kwestionować zajęcie gruntu i domagać się wynagrodzenia za korzystanie ze swojego gruntu.

Operatorów telekomunikacyjnych zachęcamy jednocześnie do poddania analizie, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego może wpływać niekorzystnie na ich działalność gospodarczą a w razie potrzeby ustalenia ryzyk z tym związanych.

Wyrok wywołuje skutki prawne od momentu ogłoszenia, bo Trybunał Konstytucyjny przesądził już wcześniej, że publikacja w Dzienniku Ustaw nie jest warunkiem jego obowiązywania, a orzeczenie jest wiążące od dnia ogłoszenia (tj. od 2 grudnia 2025 r.). Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 190 Konstytucji, wyroki Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony, a jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” a mimo to od 2016 r. wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie są publikowane – co poddaje pod wątpliwość wejście w życie wyroku i wpływu orzeczenia na obowiązujące przepisy oraz wyrokowanie w sprawach korzystania z nieruchomości opisany w niniejszym podsumowaniu.

W razie zainteresowania opisanym tematem, zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią.